فوتوهایکو

 

نياز بود که هايکودوستان و هايکونويسان به ويژه دوستان وبلاگ فوتوهايکو (که به تازگی به راه‌افتاده)برای هر چه بهتر سرودن هايکوهای شان از قواعد زير اطلاع داشته‌باشند که آيت عزيز زحمت‌اش را کشيده‌است:

 

 

گردآوري  و ترجمه: سيد آيت حسينی*

 

نوشتن هايكو هرچند ظاهراً ساده به نظر مي­رسد، اما قواعد و اصول بسياري دارد.

 به قول رابرت فراست شاعر آمريكايي: « شعر و شاعري بدون قواعد مثل تنيس بازي كردن بدون تور است». قواعد تا جايي كه دست و پاي شاعر را نبندند و در اختيار او باشند بد نيستند.

باشو گفته است: « قواعد را بياموز و از ياد ببر». پس به عقيده او نخست بايد تمام قواعد را ياد گرفت.

 

 در اينجا تعدادي از قواعد سنتي و جديد نوشتن هايكو در زبان­ ژاپني و زبان­هاي اروپايي را مي­خوانيم. بدون شك رعايت تمام آنها در يك اثر امكان­پذير نيست. زيرا برخي از آنها با هم سازگاري ندارند. بهترين حالت اين است كه از ميان آنها قواعد خود را برگزينيم و به كار ببريم و اگر زماني در هايكو­هاي خود به تكرار رسيديم قواعد جديد­تري را اعمال كنيم.

خواندن آثار بزرگان و تمرين هميشه بهترين راه تسلط به قواعد است:

 

۱- هميشه تعداد هجاهاي هايكوي خود را بشماريد.

 

  

2-     هفده هجا را در يك سطر بنويسيد.

 

  

3-     هفده هجا را در سه سطر بنويسيد.

 

  

4-     هفده هجا را در سه بند به ترتيب پنج، هفت و پنج هجايي بنويسيد. (قالب استاندارد ژاپني)

 

  

5-     هفده يا كمتر از هفده هجا را در سه بند به ترتيب كوتاه، بلند و كوتاه بنويسيد. (قالب رايج در زبان­هاي اروپايي)

 

  

6-     كل هايكو را با يك نفس بايد بتوان خواند.

 

 

 7-     از فصل­وا‍‍ژه­ها (كلماتي كه به فصل خاصي از سال ارجاع مي­دهند استفاده كنيد).

  

 

8-     در پايان بند اول يا دوم ( اما نه هردو) سكوت قرار دهيد.

 

  

9-هرگز اجازه ندهيد كه سه بند هايكوي شما پشت سر هم تشكيل يك جمله كامل بدهند.

 

  

10- ترتيبي دهيد كه رابطه يا تقابل بندهاي اول و دوم تنها پس از خواندن بند سوم مشخص شود.

 

  

11-  هميشه از زمان حال استفاده كنيد و در مورد اينجا و اكنون بنويسيد.

 

  

12-  استفاده از اسامي خاص و ضماير شخصي را تا حد ممكن محدود كنيد.

 

  

13-  تا جاي ممكن از وجه استمراري استفاده نكنيد.

 

 

14-  بد نيست اگر دو بند از سه بند شما (اول و دوم) ساختار نحوي يكسان داشته باشند.

 

  

15-  در مورد ترتيب تصاويري كه هر يك از بندها به دست مي­دهند فكر كنيد. مثلا ابتدا يك منظره از دور، بعد بخشي از آن منظره از نزديك­تر و در نهايت يك كلوزآپ.

 

 

16-  لب مطلب را براي بند آخر نگه داريد.

 

  

17-  سعي كنيد بند اول تا جاي ممكن جذاب و گيرا باشد.

 

 

18-  هميشه فقط در مورد چيزهاي معمولي، با روشي معمولي و با زباني معمولي بنويسيد.

 

 

19-  به مطالعه ذن بپردازيد و بگذاريد هايكوي شما مصداق روش بي­كلام تصويرسازي باشد.

 

  

20-  اديان و فلسفه­هاي مختلف را مطالعه كنيد و بگذاريد اثر آنها در پس­زمينه هايكوي شما انعكاس يابد.

 

  

21-  تنها از تصاوير عيني استفاده كنيد.

 

  

22-  سعي كنيد به سطوح چندگانه از معنا دست يابيد. سطوح بيروني شامل تصاوير عادي و در سطوح عميق­تر فلسفه حيات و جهان­بيني شما.

  

 

23-  از تصاويري استفاده كنيد كه برانگيزاننده انزواي خودخواسته و فقر داوطلبانه باشند. (سابي)

  

 

24-  از تصاويري استفاده كنيد كه برانگيزاننده نوستالژي رمانتيك باشند. (وابي)

 

  

25-  تضادها را بيابيد و در هايكوي خود به تصوير بكشيد.

 

 

26-  از جناس و بازي با كلمات استفاده كنيد.

 

  

27-  در مورد چيزهاي ناممكن به شكلي معمولي صحبت كنيد.

 

  

28-  از تصاوير تداعي­گر معاني متعالي استفاده كنيد ( از جنگ و جنايت و مسائل جنسي صحبت نكنيد)

 

 

29-  تنها از تصاوير مربوط به طبيعت استفاده كنيد. ( از اشاره مستقيم به مسائل انساني خودداري كنيد)

 

  

30- عواطف انساني را با اشاره به جنبه­هاي مختلف طبيعت تداعي كنيد.

 

  

31-  از هرگونه اشاره مستقيم به خود در هايكو اجتناب كنيد.

 

  

32-  استفاده از علائم سجاوندي (نقطه، ويرگول، خط تيره و ...) در هايكو مانعي ندارد.

 

  

33-  گاهي براي ايجاد ايهام از آوردن علائم سجاوندي خودداري كنيد.

  

 

34-  قواعد نگارشي زبان خود را به طور كامل رعايت كنيد.

 

  

35-  از آوردن قافيه پرهيز كنيد.

 

 

36- از آوردن اوزان غير­هجايي (مانند وزن­هاي عروضي فارسي) خودداري كنيد.

 

 

37-  از واج­آرايي (تكرار آواهاي مشابه در يك بند) استفاده كنيد. (مثل تكرار «چ» در مصرع «سرو چمان من چرا ميل چمن نمي­كند...»)

 

 

38-  از آواهاي كلمات براي انعكاس دادن احساسات خود استفاده كنيد.

 

  

39-  هميشه هايكوي خود را به يك اسم ختم كنيد.

 

  

40-  از هر الهام و شهود آني به عنوان نقطه آغازي براي خلق يك هايكو استفاده كنيد.

 

  

41-  از آوردن فعل­هاي زياد خودداري كنيد.

 

  

42-  هر جا كه توانستيد حروف اضافه را حذف كنيد. (مانند از، در، به، با، بين، ميان، روي و ...)

 

  

43-  قيدها را حذف كنيد.

 

 

44-  براي هر اسم بيش از يك معرف ( توصيف كننده­هايي مانند صفات و ...) نياوريد.

  

 

45-  با هايكوي خود مثل شعر برخورد كنيد. هايكو جمله زيباي روي كارت­پستال نيست.

 

  

46-  هر هايكويي را كه به ذهنتان رسيد بنويسيد. حتي بدترينشان را. زيرا مي­توانند الهام­بخش آثاربهتر بعدي باشند.

 

 

  • *پای‌نوشت:
  • سيد آيت حسينی؛ دانشجوی کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی دانشگاه تهران و کارشناس زبان و ادبیات ژاپنی است.

***

 دوستانی که می خواهند در وبلاگ فوتو هايکو عضو شوند کامنت يا ايميل بدهند