haru یعنی بهار!

قبل‌تر از اين‌ها كه زبان و ادبيات ژاپني را با همه‌ي عجيبي و غريبي‌اش به عنوان رشته تحصيلي در دانشگاه تهران دنبال كنم از ژاپن چيزهايي شنيده بودم و با اينكه همه‌ي چيزهايي كه بيشتر از طريق تلويزيون يا سينما به من رسيده بود خيلي كم بود، ژاپن به عنوان يك حقيقت آفتابي زيبا در دل من رسوخ كرده بود. و بعدها كه آشنايي من با اين زبان و مهم‌تر از آن فرهنگ با شكوهي كه آن را پشتيباني مي‌كرد بيشتر شد خودم را با دريايي مواجه ديدم كه علي‌رغم همه‌ي كاهلي و سستي‌ام در تحصيل، خواستم با امواج سهمگين آن روبرو شوم و سنگين‌ترين موجي كه هنوز در گيجي برخورد با آنم، هايكو است.
هايكو (HAIKU) به عنوان يك شاخصه‌ و نشانه‌ي مهم فرهنگ ادبيات ژاپني با همه‌ي كوتاهي و كمي‌اش از لحاظ نوشتار تأثيري زياد بر ادبيات جهان گذاشته است كه حتي اين روزها مي‌شنويم: هايكوي ايراني يا هايكوي فيليپيني مثلاً ! كه از نوع كيارستمي‌اش نيز چندسال پيش به بازار نشر وارد شده‌است.
درباره‌ي هايكو بعدها مفصل خواهم نوشت و اين اشاره كه هايكوها تصويرواژه‌هايي هستند كه از 17 هجا تشكيل شده‌اند و در آنها نبايد دنبال چيز خاصي گشت. هايكوها كوتاه‌ترين فيلم‌نامه‌هايي هستند كه نوشته مي‌شوند و فقط بايد نظاره‌گر تصويري بود كه شاعر با همه‌ي احساسش آن را در قالب كلمات ريخته است و ما را در شهود و حضوري ناب سهيم كرده‌است. رولان بارت در كتاب امپراطوري نشانه‌ها نوشته‌اي با عنوان دستبرد به معنا دارد : « هايكو داراي خاصيتي شبح‌واره است و آن اينكه هر كس همواره تصور مي‌كند به سادگي اشعاري همانند آن بسرايد . انسان از خود مي‌پرسد: آيا مي‌توان چيزي ساده‌تر در يك نوشتار خودانگيخته از شعر زير از بوسون يافت :

غروب است ، پاييز
فقط
به پدر و مادرم مي‌انديشم
.

ما به هايكو غبطه مي‌خوريم !»
اين نوشته را با چهار هايكو با محوريت بهار كه توسط دوست عزيزم قدرت‌الله ذاكري صاحب وبلاگ برف بهاری ترجمه شده‌است به پايان مي‌برم:

akatsuki ya hokuto o hitasu haru no umi

  • سپيده دم
    دب اکبر را خيس مي‌کند
    درياچه بهاري

ماتسوسه سِيْ‌‌سِيْ‌
(1869-1937)

***


chouchou no mono no kuu oto no shizukana


  • آه!سکوتِ
    صداي غذا خوردنِ
    پروانه‌ها

تاکاهاما کيوشي
(1874-1956)

***


shiro shiro to hatake no naka no ume ippon


  • سفيد سفيد
    در ميان کشتزار
    تک درخت آلو

آوانو سه‌هو
(1899-1992)

***

haru no yoi ya wabishiki mono jintaizu

  • عصر بهاري،
    چه دلتنگ‌کننده است
    طرح اندامش!
  • ناکا تسوکا ايپه‌کي‌رو
    (1887-1940)

رقص در میدان شکوفه گیلاس!

اين مطلب را در شماره‌ی سوم  دوره ی جديد سايت هفت‌سنگ نيز منتشر شده‌است